Yaşmaklı “Mavi Adamlar”ın tuz ticareti yaptığı cansız kumullar Sahra Çölü'nün tam kalbinde yatar.

Yaşamdan yoksun olduğu için 'Çölün içindeki çöl olarak adlandırılan alan, Sahra'dan denize en uzak bölgesinde yer alır. Her tarafı kara ile kuşatılmış Nijerya'nın Tenere Çölü'nde, dünyanın en yüksek (244 metre) kumulu da dahil olmak üzere, kum dalgalan ufka doğru sürüklenir ve sonsuza dek sürecekmiş gibi daha büyük kumullara yol açmaya devam ederler.

Ama tıpkı Sahramın tamamı gibi, Tenere de yalnızca kumdan ibaret değildir. California büyüklüğündeki bir alanda, çöl rüzgârıyla kavrulmuş, çakıl taşlarıyla kaplı platolar ve bir gezginin, cin, dev ya da şeytanlara benzettiği fantastik kayalar yer alır. Tenere’nin doğu sınırında yer alan Bilma vaha köyü, tuz ticareti yapmak için 560 km'lik çölü geçerek Agadez'in pazar merkezine gelen Tuareg deve kervanlarının başlangıç noktasıdır. Bilma daha sonra adını, Bilma'nın Grand Ergi'ne Nijerya'dan Çad'a, kuzeydoğu yönünde uzanan 1200 km’lik tuzlaya vermişti. Erg'in güney yansı, 160 km uzunluğunda ve 1 km genişliğindeki kocaman, paralel kum Kızgın ve yakıcı çöllerdeki iki kum tepeciği arasında bulunan çukurlara kasis denir ve kasisler kervancılar için doğal rotalar olarak kullanılır.

Bu saldırgan çevrede gezinen göçebe Tuaregler, yüzlerindeki mavi renkten dolayı 'Mavi Adamlar' olarak bilinir. Diğer Müslümanların tersine, Tuaregler, yüzlerini örter; bu muhtemelen, deve üzerinde geçen günler boyunca, Sahra çölünün şiddetli rüzgârı ve kavurucu sıcağından korunmak amacıyla ortaya çıkmış bir gelenektir. Kafalarım ve yüzlerini sarmalayan kumaşın mavi rengi tenlerine sürtünür, takma adlan buradan gelir.

TOPRAĞIN TUZU

Tuareg halkının tuz kaynağı, özellikle kazılan çukurlar suyla dolduğunda, doğal yolla oluşan tuz birikintilerinin çözüldüğü Bilma çevresinde yer almaktadır. Tuz kristalleri su yüzeyinde katılaşır; kevgirden geçirilir ve her biri 18 kg gelen konik tahta kalıplarda biçim alır. Tuaregler, çölün aşılacağı bir gezi için, kaya sertliğindeki konileri develerin sırtına yükler. Her bir deve 6 blok koni yüklenir. Art arda dizilmiş deve kervanları, kabaran Tenere Çölü'nü geçmek üzere sabit bir tempoda yola koyulur, günde 14-18 saat durmaksızın ilerler. Az sayıdaki yol işaretlerinden biri, 1973 yılında gizemli bir şekilde yok edilene dek gezginlerin günler boyunca görebilecekleri tek ağaç olan ve 'Tenere Ağacı' olarak bilinen bir akasyadır. Akasya ağacı gezginleri, yolculuğun bir sonraki ayağı için zengin bir su kaynağı olan seyrek kuyulardan birine götürürdü.

Ticaret ağının merkezi ve Air Dağları'nın büyük pazar yeri Agadez'e varmak, 15 gün süren çetin bir yolculuktan sonra gerçekleşirdi. Fakat mavi lekeli tacirleriyle deve kafileleri tarihe karışma yolunda çünkü şimdiki Tuaregler giderek çöl yolculuğunu birkaç saate indiren dört çekerli araçları tercih ediyor.

Kavrulan çölün tersine, Tenere'nin kuzey bati sınırını çizen Air Dağları çoraklıktan bütünüyle uzaktır. Bagzane Tepesi çevresinde çiftçilerin, dağ eteğindeki taraçalarda hurma, zeytin ve diğer ekinleri yetiştirebilmelerine olanak veren baharlar yaşanır.

Yükseklikleri 1950 metreye ulaşan dağlar, ceylan, deve kuşu, babun, antilop ve diğer daha büyük türlerin yer aldığı yabani hayat bakımından zengindir. Air bölgesinin ilk sakinleri, bazıları 5000 yıl önceye ait olabilecek kaya resimleri ve oymalar yaparak kendilerine ait ilk izleri bıraktılar. Fil, gergedan ve zürafa resimleri Sahra'nın, kervanların karşısına bir zamanlar yakıcı çöl kumlan yerine yemyeşil bir rota çıkardığını gösteriyor.

ÇÖLÜN GEMİSİ

Tüareg hecin develeri -Kuzey Afrika ve Orta Doğu'nun, tek hörgüçlü develeri- sırtlarında samandan yapılmış minderlere sarılı tuz blokları taşıyarak Tenere Çölü'nü geçer. Bu devler, çöle son derece uygundur. Bir deve, bir seferde içtiği 136 İt suyu bedeninde muhafaza edebilir. Gübresi kuru olan deve az miktarda idrar çıkarır ve ter bezleri ancak sıcaklık normalin 6-8 derece üstüne yükseldiğinde çalışmaya başlar. Develer kuru, dikenli bitkilerden besin elde edip, hörgüçlerinde su yerine, yağ depolayarak beslenme sorununun üstesinden gelebilir. Buna ek olarak develerin yassı ayakları kuma gömülmez ve burun delikleri uçuşan kum taneciklerinden etkilenmeyecek biçimde kapanabilir.

KAVURUCU SICAK Çorak tepeler, Tenere kumullarının hafifçe dalgalanan denizinde yükselir. Hava sıcaklığı geceleri hızla düşer ve gece gündüz arasındaki sıcaklık farkı 33 dereceye kadar çıkabilir.